Foto's van Japan

In 1872 werd een nieuw opvoedingssysteem geïntroduceerd (verplicht onderwijs) en werd de eerste spoorweg – tussen Tokio en Yokohama – geopend. In het volgende jaar werden de algemene dienstplicht ingevoerd en de gregoriaanse kalender overgenomen. In 1882 werd de Bank van Japan opgericht. Tussen 1882 en 1885 ontstonden de eerste moderne politieke partijen. Het jaar 1885 zag de vorming van een modern kabinet en de oprichting van de Nippon Yusen Kai-sha (Japanse Mailboot Mij.). Nadat in 1888 een Geheime Staatsraad was ingesteld, volgde in 1889 de afkondiging van de (door Hirobumi Ito naar Pruisisch model ontworpen) Grondwet, als gevolg waarvan in 1890 het parlement voor het eerst bijeenkwam.

De belangrijkste reactie tegen deze vernieuwingen gold de maatregelen waarbij tussen 1869 en 1876 de feodaliteit werd afgeschaft.

De daimyô droegen hun lenen aan de kroon over; er werden lokale administratieve eenheden ingesteld, ondergeschikt aan de centrale regering, en de samoerai werden gewone burgers. Soms werden de samoerai, evenals de daimyô, verheven tot de zgn. kazokoestand. Aan alle standen werden gelijke rechten toegekend. Onder leiding van Takamori Saigo, een samoerai uit Satsuma, kwamen de ontevredenen tot een gewapende opstand tegen de regering (1877). Het in 1873 door generaal Aritomo Yamagata naar Pruisisch model georganiseerde moderne leger van lotelingen behaalde na negen maanden strijd echter een beslissende overwinning, die wellicht meer van het verleden vernietigde dan de restauratie zelf.

In zijn diplomatieke betrekkingen gedurende de Meiji-periode was het streven van Japan voornamelijk gericht op de afschaffing van de ongelijke verdragen, die na de openstelling van het land gesloten waren en waarbij de westerse mogendheden o.a. extraterritoriale rechten verworven hadden. Wat de expansiedrang van Japan betreft, ging het er in de eerste plaats om de verdedigbaarheid van het grondgebied te vergroten, in de tweede plaats om het verwerven van koloniën die grondstoffen zouden kunnen leveren voor zijn opkomende industrie. Reeds vanaf 1853 was er voortdurend wrijving met Rusland geweest om de verdeling van Sachalin.

Meiji-periode.

Pas in 1875 werd een verdrag tussen beide landen gesloten, waarbij Japan de Koerilen verwierf en Sachalin geheel aan Rusland werd overgelaten. Een jaar eerder had Japan een strafexpeditie naar Taiwan gezonden om de moord op Japanse schipbreukelingen te wreken.

In 1879 werd het koninkrijkje Ryukyu (Okinawa-ken) door Japan geannexeerd. Het belangrijkst echter waren de betrekkingen met en de geschillen over Korea. In 1876 dwong Japan Korea enkele havens voor de Japanse handel open te stellen en diplomatieke betrekkingen aan te knopen. Hierdoor ontstonden moeilijkheden met China, want hoewel Korea onafhankelijk was, had dit koninkrijk gedurende vele eeuwen zeer speciale relaties met China gehad.

In 1885 sloten Japan en China in Tianjin een verdrag waarbij beide landen de onafhankelijkheid van Korea waarborgden en overeenkwamen dat geen van beide ooit troepen naar Korea zou zenden zonder de ander daarvan eerst op de hoogte te stellen. De pogingen van Japan Korea tot zijn invloedssfeer te maken en de intriges van China dit te verhinderen zijn de oorzaak geweest van de Chinees-Japanse Oorlog van 1894–1895, die met een beslissende overwinning van Japan eindigde. Bij het vredesverdrag van Shimonoseki van 17 april 1895 verwierf Japan o.a. het eiland Taiwan en een oorlogsvergoeding, terwijl Korea wederom onafhankelijk werd verklaard. Daar de oorlog gedeeltelijk op Mantsjoerijs grondgebied was uitgevochten, had Japan ook het bezit van het schiereiland Liaodong opgeëist, maar deze eis werd door een gezamenlijke interventie van Rusland, Frankrijk en Duitsland niet ingewilligd.

Japanse landschap. © Photo E. Buchot

De rancune over deze interventie is lange tijd bepalend geweest voor de buitenlandse politiek van Japan. Uit bezorgdheid over de Russische activiteiten in het Oosten zocht Groot-Brittannië steeds meer toenadering tot Japan.

Het gaf als eerste te kennen dat het bereid zou zijn zijn extraterritoriale rechten in Japan op te geven, indien Japan zijn rechtsstelsel op bepaalde punten zou hervormen. Een aantal verdragen tussen 1894 en 1899 leidde tot de volledige juridische soevereiniteit van Japan; twaalf jaar later verwierf het eveneens volledige tariefautonomie. De Bokseropstand in China bood Japan de mogelijkheid zijn internationaal aanzien te consolideren, daar de andere mogendheden het verzochten een groot deel van de troepen te zenden die deze opstand moesten onderdrukken. Rusland maakte van deze gelegenheid gebruik Mantsjoerije te bezetten.

Door de eerste Brits-Japanse Alliantie van 1902 werd Japans nieuwe positie als wereldmogendheid als het ware officieel erkend. Dit bondgenootschap werd gesloten in het bijzonder voor het veilig stellen van de onafhankelijkheid en het territoriaal bezit van Korea en China. Rusland was nu als gevaarlijke tegenstander van Japan in dit gebied overgebleven. In 1896 had Rusland zich van het recht verzekerd de Oostchinese spoorweg in Mantsjoerije aan te leggen. In 1897 had het Port Arthur en Dairen (Dalian) op het schiereiland Liaodong van China gepacht. In 1902 had Rusland zich bereid verklaard het in 1900 bezette Mantsjoerijse gebied in drie etappes te ontruimen, maar slechts de zuidelijkste zone verlaten. Bij dit alles kwam Rusland dan nog intrigeren in Korea.

Kleuren van Japan. © Photo E. Buchot