Afbeeldingen

Sociale veranderingen


Abraham Kuyper
Abraham Kuyper

De sociale kwestie was op het eind van de 19de eeuw nog geenszins opgelost. Het Kinderwetje van Van Houten uit 1874, hoewel geruchtmakend, stond op zichzelf en betekende weinig. Pas de jaren tachtig gaven een begin van discussie over de sociale wetgeving te zien, resulterend in de Arbeidswet van 1889, waarmee kinderen en vrouwen tegen overmatige arbeid beschermd werden. Onder N.G. Pierson kwam de verzekeringswetgeving op gang (1897–1901). Ook werden de leerplicht, de kinderwetgeving, de gezondheidswet en de woningwet tijdens zijn kabinet geregeld. A.S. Talma ten slotte heeft als minister van Landbouw, Nijverheid en Handel (1908–1913) de sociale wetgeving krachtig bevorderd.

In de tweede helft van de 19de eeuw kwam de arbeidersbeweging op. Haar belangrijkste wapenfeit werd de spoorwegstaking van 1903, die echter ook intern sterke verdeeldheid bracht.

Ontstaan van partijen


Partijen in moderne zin ontstonden pas vrij laat in de Nederlandse politiek. De afgevaardigden naar het parlement traden tot in de jaren zeventig van de 19de eeuw op als individu. Het overwicht van Thorbecke gaf een stroming als de liberale een tijdlang een duidelijk profiel. Het ontbreken van zo’n persoonlijk centrum is mede een factor geweest in de vaagheid van de ‘conservatieve gezindheid’. Van de katholieken kan men wellicht zeggen dat zij een nader te omschrijven ideeënstelsel vertegenwoordigden. Onder de Antirevolutionairen begon de opbouw van een moderne partij het eerst. Twee factoren droegen direct daartoe bij: de agitatie rond de Schoolwet van Kappeijne (zie hierna) en de dood van Groen van Prinsterer in 1876, die het vanzelfsprekende middelpunt van de Antirevolutionairen was geweest en tevens een tegenstander van de stichting van een partij.

Onder leiding van Abraham Kuyper werd een partij opgebouwd (Anti-Revolutionaire Partij); een antirevolutionair blok, een bijna volledig antwoord op de problematiek van de moderne samenleving: een partij, een universiteit, een krant en zelfs, deels althans, een kerk.

Betekende de stichting van een antirevolutionair blok de bewuste keuze voor een isolement, het ontstaan van de katholieke partij – formeel pas in 1926 opgericht (Roomsch-Katholieke Staatspartij) – had eigenlijk het tegengestelde effect. Het isolement van het katholieke volksdeel, uitvloeisel van de situatie in de Republiek en het nog steeds levende wantrouwen tegen de ‘papen’ (o.m. tot uiting gekomen in de Aprilbeweging in 1853), werd door de katholieke partij gedeeltelijk opgeheven: alleen al de samenwerking met de Antirevolutionairen in de coalitie kan dit illustreren. Bovendien liep parallel aan de ontwikkeling van een katholieke partij de groei naar een meer ‘politieke opstelling’ van de katholieken. De veranderende houding van Rome (vgl. Rerum Novarum) en de werkzaamheid van Schaepman en Aalberse hebben hieraan mede bijgedragen. Het bescheiden programma, dat Schaepman in 1883 publiceerde, leidde niet direct tot partijvorming. Hoewel men sinds 1896 wel sprak van een katholieke ‘partij’, was er van samenwerking en centralisatie nauwelijks sprake. Schaepman werd door de meeste van zijn fractieleden niet geaccepteerd. Ook hier werkte de kiesrechtkwestie als een splijtzwam: de tegenstelling tussen Takkianen en anti-Takkianen (1892: naar aanleiding van de ontwerp-kieswet van Tak van Poortvliet) sneed dwars door de drie grootste partijen heen. Schaepman was in deze, als voorstander van verregaande uitbreiding van het kiesrecht, duidelijk in de minderheid tegenover de conservatieven van zijn partij. Pas na zijn dood (1903) en na de afhandeling van de kiesrechtkwestie, wist Nolens de katholieke partij hechter aaneen te smeden.

De kiesrechtkwestie en in mindere mate de sociale kwestie leidden ook binnen de Anti-Revolutionaire Partij tot een tegenstelling en uiteindelijk tot een breuk. Kuyper kwam als vertegenwoordiger van de kleine luyden steeds scherper te staan tegenover zijn meer patricische partijgenoten onder leiding van De Savornin Lohman. De oprichting van de Christelijk-Historische Unie in 1908 was de bevestiging van de bestaande tweedracht. Onder de liberalen verliep de partijvorming moeizaam. Daarvoor zijn in ieder geval twee redenen aan te geven: in de eerste plaats hadden de liberalen gedurende de tweede helft van de 19de eeuw de parlementaire touwtjes in handen. Voorts waren verschijnselen als organisatie en programma min of meer tegengesteld aan de liberale opvattingen. Individueel optreden van de kamerleden strookte daarmee veel beter (hetzelfde geldt voor de conservatieven). De eerste aanzetten tot partijvorming onder de liberalen begonnen in een minderheidsgroepering en hadden een principiële kwestie als aanleiding. De uitbreiding van het kiesrecht bracht al vroeg tweedracht onder hen en had tot gevolg dat een aantal progressieve kiesverenigingen in 1884 de Liberale Unie oprichtten. De meer conservatieve liberalen – een meerderheid – bleven ongeorganiseerd. Door twee afscheidingen werd de Liberale Unie ca. 1890 in een middenpositie gedrongen. Een progressievere opstelling kwam van de Radicale Bond, die later in de Vrijzinnig-Democratische Bond opging. De meer behoudenden verenigden zich als Oud-Liberalen (later Bond van Vrije Liberalen). Pas in 1913 traden deze drie groeperingen weer gezamenlijk op. © "Nederland" geschrieben von Emmanuel Buchot und Encarta

Foto's van Europese landen

Turkije

Turkije

Foto's Informatie

Fotos Oostenrijk

Oostenrijk

Foto's Informatie

Hongarije

Hongarije

Foto's Informatie

Schotland

Schotland

Foto's Informatie

Kroatien

Kroatië

Foto's Informatie

Foto's van Duitsland

Duitsland

Foto's Informatie

Griekenland

Griekenland

Foto's Informatie

Engeland

Engeland

Foto's Informatie

Niederlande

Nederland

Foto's Informatie

Frankrijk

Frankrijk

Foto's Informatie

Denemarken

Denemarken

Foto's Informatie

Portugal

Portugal

Foto's Informatie

Foto's van Azië

Vietnam

Vietnam

Foto's Informatie

Zuid-Korea

Zuid-Korea

Foto's Informatie

Cambodja

Cambodja

Foto's Informatie

Thailand

Thailand

Foto's Informatie

Foto's van de Amerika's

Verenigde Staten

Verenigde Staten

Foto's Informatie

Website informatie