Afbeeldingen

Nederland in moderne tijden


Tweede Stadhouderloze Tijdperk
Tweede Stadhouderloze Tijdperk

Slechts twee aspecten van de sociale geschiedenis kunnen hier aan bod komen. Over twee andere dient echter iets gezegd te worden: de zoveel geroemde ‘Friese vrijheid’ (zie Friesland § 2.1) gaf het sociale leven van een groot deel van Nederland in de middeleeuwen een uniek karakter. Speelde het economische leven zich in Europa grotendeels in de hoven af en werd het politieke gezag via een feodaal systeem uitgeoefend, in de Friese landen was zowel het economisch als het politiek bestel in handen van een groep vrije boeren. Tot in de 16de eeuw waren deze boeren in staat indringing van een dynastie te voorkomen. Als autocraten – niet op een kasteel, maar op een stins of borg – beheersten de grote boeren hun omgeving en familietwisten groeiden in vele gevallen uit tot complete burgeroorlogen.

Een tweede aspect dat de Nederlanden in zekere zin een uniek voorkomen gaf, was de vroege en intensieve graad van verstedelijking, vooral in de westelijke provincies Vlaanderen, Holland en Brabant. In 1622 woonde meer dan de helft van de bevolking van de Republiek in Holland en 60% daarvan in steden. Alleen ook door deze verstedelijking is de bevolkingsexplosie in de Noordelijke Nederlanden tussen ca. 1500 en 1650 (van 1 tot 1,9 miljoen) te begrijpen.

Regentenstand


Door de eigenaardige politieke constellatie van de Republiek en de sterke economische expansie sinds het eind van de 16de eeuw ontstond er in de Noordelijke Nederlanden een tamelijk uniek sociaal verschijnsel: een regentenstand, die zich vanaf het begin sociaal gezien van de adel onderscheidde en zich in de loop van haar bestaan steeds meer van de ‘burgerij’ ging onderscheiden.

Het is onjuist van de regentenstand te spreken: de Hollandse en vooral Amsterdamse regentenstand, met de verbinding tussen koopmans- en bestuurlijke activiteit, was niet representatief voor hen die elders in de Republiek op het kussen zaten. In tal van kleinere plaatsen kwamen de regenten niet uit een koopmansklasse, maar uit andere beroepen voort (o.a. winkeliers, beambten, officieren).

Dat vooral het Amsterdamse patriciaat echter het beeld van de regentenstand gekleurd heeft, laat zich gemakkelijk verklaren door het overwicht van Holland in de Republiek en van Amsterdam binnen dit gewest.

Lange tijd heeft men de politieke strijd in de Republiek gezien als een gevecht tussen twee ‘partijen’: de regenten en Oranje, de staatsgezinden en de prinsgezinden. Hoewel dit niet geheel onjuist is voor crisismomenten in de Republiek, speelde het dagelijkse politieke spel zich op lokaal niveau af: in de coterieën (facties), die de macht in de steden bezaten. Sociaal gezien werden deze facties door de regentenstand beheerst: met het wegvallen van het stadhouderlijk en centraal (en daarmee tevens adellijk) gezag ten tijde van de opstand en met de opbouw van een handelskapitalistische economie kregen de rijke kooplieden sociaal en politiek de leiding in de Republiek. Aanvankelijk combineerden deze regenten hun handelsactiviteiten met de politiek, maar in de loop van de 17de eeuw trad onmiskenbaar een aristocratiseringsproces in, dat alleen gebroken werd als de stadhouder van zijn recht om de ‘wet te verzetten’ (d.w.z. oude regenten door nieuwe te vervangen) gebruik maakte. De grotere mate van eensgezindheid tussen stadhouder en regenten na 1672 (tegen Frankrijk), het langdurige Tweede Stadhouderloze Tijdperk (1702–1747) en opnieuw de consensus tussen stadhouder en regenten onder revolutionaire dreiging na ca. 1750 hadden tot gevolg dat de voordien nog relatief open en veranderlijke regentenstand in de Pruikentijd in een gesloten kaste met aristocratische neigingen veranderde. De patriottenbeweging, die aan het eind van de 18de eeuw opkwam, streefde er mede naar deze geslotenheid open te breken. © "Nederland" geschrieben von Emmanuel Buchot und Encarta

Foto's van Europese landen

Turkije

Turkije

Foto's Informatie

Fotos Oostenrijk

Oostenrijk

Foto's Informatie

Hongarije

Hongarije

Foto's Informatie

Schotland

Schotland

Foto's Informatie

Kroatien

Kroatië

Foto's Informatie

Foto's van Duitsland

Duitsland

Foto's Informatie

Griekenland

Griekenland

Foto's Informatie

Engeland

Engeland

Foto's Informatie

Niederlande

Nederland

Foto's Informatie

Frankrijk

Frankrijk

Foto's Informatie

Denemarken

Denemarken

Foto's Informatie

Portugal

Portugal

Foto's Informatie

Foto's van Azië

Vietnam

Vietnam

Foto's Informatie

Zuid-Korea

Zuid-Korea

Foto's Informatie

Cambodja

Cambodja

Foto's Informatie

Thailand

Thailand

Foto's Informatie

Foto's van de Amerika's

Verenigde Staten

Verenigde Staten

Foto's Informatie

Website informatie