Afbeeldingen

Willem V


Willem V
Willem V

Na de nederlaag van Napoleon in de Slag bij Leipzig verlieten de Franse troepen in 1813 Nederland. De zoon van Willem V werd door Gijsbert Karel van Hogendorp uit Engeland naar Nederland geroepen en op 2 december 1813 als soeverein vorst ingehuldigd (koning Willem I). Van een parlementaire democratie was in het begin van de 19de eeuw in Nederland nog allerminst sprake: het kiesrecht was beperkt tot een uitermate kleine groep, ‘partijen’ in moderne zin bestonden nog niet en van ministeriële verantwoordelijkheid en parlementair gezag was nog geen sprake. De staatkundige geschiedenis van de eerste vijftig jaar van het Koninkrijk gaf m.n. een wijziging van dat laatste punt te zien. De grondwet van 1813 voorzag in een grote macht van de koning en in een beperkte invloed van ministers en parlement: de eersten waren alleen aan de koning verantwoording schuldig en niet aan het parlement; hoewel het parlement wel een aantal rechten verwierf, had het geen bindend mandaat. Invloed kon dus alleen worden uitgeoefend in samenwerking met de koning. Wanneer de koning autocratisch was, dan was het parlement vleugellam. Een tweetal grondwetswijzigingen en een constitutionele crisis legden de basis voor de moderne parlementaire democratie.

De eerste nieuwe grondwet kwam in 1840 tot stand. De noodzaak ertoe lag in de officiële Belgische onafhankelijkheid, bevochten in de Belgische Revolutie (1830). Omdat in het vredesverdrag tussen België en Nederland de erkenning van België als onafhankelijke staat was opgenomen, kwam er een einde aan het grote Nederland dat ontstaan was op het Congres van Wenen (1814) toen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden herenigd werden. In 1840 moest een nieuwe grondwet worden aangenomen voor het kleine Nederland. De nieuwe wet bracht een eerste en gematigde verandering in het verlicht absolutistische bestel: de invoering van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de ministers maakte voortzetting van het autoritair koninklijk bewind niet langer mogelijk. De ministers bleven echter de dienaren van de vorst.

Ingrijpende verandering kwam later bij de – voor de toenmalige situatie – ultra-moderne grondwetswijziging van 1848: door de invoering van politieke ministeriële verantwoordelijkheid werd koninklijke autocratie theoretisch uitgesloten.

Bovendien kreeg het parlement een aantal belangrijke rechten: het recht van enquête , het recht van amendement en interpellatie, terwijl het door de nu verplichte jaarlijkse begroting vat op het ministerieel beleid kreeg. In de praktijk bleek echter dat de verhouding tussen koning, kabinet en parlement nog voor verschillende uitleg vatbaar was. De geruchtmakende crisis tijdens het conservatieve minderheidskabinet-Van Zuylen van Nyevelt (1866–1868, zie Luxemburgse kwestie) schiep een precedent, waarmee de scheidslijn tussen koninklijke en parlementaire kabinetten duidelijker gemarkeerd werd. Tot twee keer toe ontbond Willem III de Kamer, nadat deze het ministerieel beleid afgekeurd had. En toen een nieuwe Kamer ook een derde maal afkeurend oordeelde, bleef er maar één mogelijkheid over: ontbinding van de regering. Het principe dat een regering die het vertrouwen van het parlement mist, aftreedt, had daarmee gezegevierd.

Drie onderwerpen: onderwijs, kiesrecht en de sociale kwestie domineerden de politiek sinds de constitutionele crisis van 1866–1868 tot de Eerste Wereldoorlog. © "Nederland" geschrieben von Emmanuel Buchot und Encarta

Foto's van Europese landen

Turkije

Turkije

Foto's Informatie

Fotos Oostenrijk

Oostenrijk

Foto's Informatie

Hongarije

Hongarije

Foto's Informatie

Schotland

Schotland

Foto's Informatie

Kroatien

Kroatië

Foto's Informatie

Foto's van Duitsland

Duitsland

Foto's Informatie

Griekenland

Griekenland

Foto's Informatie

Engeland

Engeland

Foto's Informatie

Niederlande

Nederland

Foto's Informatie

Frankrijk

Frankrijk

Foto's Informatie

Denemarken

Denemarken

Foto's Informatie

Portugal

Portugal

Foto's Informatie

Foto's van Azië

Vietnam

Vietnam

Foto's Informatie

Zuid-Korea

Zuid-Korea

Foto's Informatie

Cambodja

Cambodja

Foto's Informatie

Thailand

Thailand

Foto's Informatie

Foto's van de Amerika's

Verenigde Staten

Verenigde Staten

Foto's Informatie

Website informatie