Sovjet-Unie : Onderwijs |
| Beelden Sovjet-Unie | |
‘Leer, leer, leer…,’ met deze leuze startte Lenin na de communistische machtsovername van 1917 een grootschalig onderwijsprogramma. De nieuwe machthebbers zagen zich op het gebied van onderwijs voor een enorm probleem geplaatst. Van de boerenbevolking was 72% nog altijd analfabeet, in de steden lag dat percentage op 40%. Het was de bedoeling om 15 miljoen kinderen in de schoolbanken te krijgen - een operatie die veel meer tijd zou kosten dan aanvankelijk werd gedacht. Door gebrek aan gebouwen en voldoende personeel was men vaak gedwongen leerlingen in ploegen naar school te laten gaan. Tot in de jaren 1930 bleef het docententekort groot. In 1932 had het hoger onderwijs bijvoorbeeld nog 22 000 leerkrachten nodig. |
Lenin, en later Stalin, zagen het onderwijs als het belangrijkste middel om het achterlijke en agrarische Rusland te moderniseren. In 1920 schreef Lenin: ‘Landbouw en de industrie moeten gereorganiseerd worden op een moderne technologische basis en elektrificatie is daarbij het eerste doel. Dit moet onderwezen worden aan de gehele opgroeiende generatie van de werkende klasse. |
 |
|
Scholen in de Sovjet-Unie. Beeld zijderoutereizen.nl |
||
Iedereen moet zich realiseren dat de communistische samenleving niet kan worden gemaakt zonder modern onderwijs.’ Met name in de strijd tegen het analfabetisme werden indrukwekkende resultaten geboekt. Zo nam de lees- en schrijfvaardigheid van de mannelijke bevolking van negen jaar en ouder toe van 35,8% in 1897 tot 66,5% in 1926 en 90,8% in 1939 (voor vrouwen zijn deze cijfers 12,4% in 1897; 37,1% in 1926 en 72,5% in 1939). In de steden nam de lees- en schrijfvaardigheid toe van 52,3% in 1897 tot 89,5% in 1939 en op het platteland in dezelfde periode zelfs van 19,6% tot 76,7%.
Een typerend kenmerk van het onderwijssysteem in de Sovjet-Unie was het accent dat werd gelegd op ideologische vorming. De staat wilde een ‘nieuwe mens’ creëren, de Sovjetmens, die zich geheel zou wijden aan het collectief, die vol toewijding zou strijden voor de zaak van het communisme. Als resultaat van deze visie verschraalde het onderwijs op den duur tot een ‘beïnvloedingsinstituut’. Kinderen op de basisschool werden geïndoctrineerd met liedjes waarin de partijleiding werd verheerlijkt. |
||
Vanaf het zesde leerjaar stond maatschappijleer op het programma, dat later werd vervangen door het vak ‘Grondwet der USSR’. Op de universiteit of hogeschool kregen de studenten ieder semester een ideologische cursus, zoals bijvoorbeeld een cursus ‘Geschiedenis van de Communistische Partij’ of een cursus politieke economie, gebaseerd op de theorieën van Karl Marx. De natuurwetenschappelijke richtingen werden het minst beïnvloed door de ideologie, terwijl vakken zoals biologie en geschiedenis waren doordrenkt van het marxisme. Stalins bemoeienissen met het geschiedenisonderwijs gingen zo ver, dat een onafhankelijke wetenschap eenvoudig ophield te bestaan. In 1938 verscheen de Korte geschiedenis van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie, een boek dat volgens Stalins dochter Svetlana geheel door haar vader was verzorgd, gewijzigd en aangevuld. |
Alle politieke vijanden van Stalin waren uit de officiële geschiedenis verdwenen. De sterke staatsbemoeienis maakte het onderwijs in de alfavakken droog en vervelend. In plaats van interesse kweekte het Sovjetonderwijs bij de jeugd afkeer van school en studie. "Sovjet-Unie" © Schriftelijke door Emmanuel BUCHOT en Encarta |