Polen : De republiek Polen (1922–1939)

Toen op 10 mei 1926 Witos weer met de vorming van een regering werd belast, bezette Pi?sudski met hem toegedane troepen de voorstad Praga en van daaruit veroverde hij Warschau. Pi?sudski vermeed de invoering van een openlijk absolutistisch regime en beperkte zich tot een ‘morele dictatuur’, die de bestaande staatsinstellingen intact liet, maar deze van binnen uit trachtte te beheersen. In de volgende negen jaar trad Pi?sudski, die in 1926 het ambt van staatspresident afwees, in de meeste kabinetten alleen als minister van Oorlog op. De Sejm werd in zijn bevoegdheden besnoeid (ook inzake zijn budgetrecht). Pi?sudski, door steun van de linkerzijde aan de macht gekomen, steunde in toenemende mate op krachten van rechts. In verschillende etappen en met verschillende methoden (waaronder die van directe intimidatie) streefde Pi?sudski naar een grondwetswijziging, die ten slotte in 1935 tot stand kwam en een beperking van de parlementaire rechten inhield.

Inhoudelijk verschilde het Pi?sudski-regime niet zoveel van de door de nationaaldemocraten gedomineerde kabinetten: de verlangens van de nationale minderheden werden niet gehonoreerd, sociale hervormingen van enige omvang bleven uit. In zijn buitenlandse politiek steunde Pi?sudski aanvankelijk op het bondgenootschap met Frankrijk. Ondanks zijn anti-Russische instelling verbeterden de betrekkingen met de Sovjet-Unie geleidelijk, terwijl die met Duitsland eerder verslechterden. In januari 1934 kwam een niet-aanvalsverdrag tussen Polen en Duitsland tot stand. Na Pi?sudski's dood (1935) waren president Mo?cicki en de opperbevelhebber van de strijdkrachten, generaal (later maarschalk) E. ?migly-Rydz, de machtigste personen. Het autoritaire bewind werd voortgezet. De buitenlandse politiek trad sterker op de voorgrond. Minister J. Beck was de kampioen van een ‘derde Europa’, maar de Duitse en Russische herbewapening werd tot een steeds grotere bedreiging voor Polen, dat – soms trachtend een grote mogendheidsrol te spelen – als magneet voor een bondgenootschap economisch, sociaal en politiek te zwak was. Als gevolg van de Frans-Russisch-Tsjechoslowaakse verdragen van mei 1934 raakte Polen feitelijk nog meer geïsoleerd. Tijdens de Sudetencrisis van 1938 (zie Conferentie van München) boekte Beck een schijnsucces door op 1 oktober een deel van Teschen en later een strook in de Karpaten van Tsjechoslowakije te verwerven. Toen in 1939 Hongarije Roethenië (oostelijk Tsjechoslowakije, thans een deel van de Oekraïne)