De verkiezingen van mei 2001 werden een grote overwinning voor het Huis van de Vrijheid, geleid door media-ondernemer Silvio Berlusconi. De rechtse coalitie behaalde meerderheden in zowel de Kamer van Afgevaardigden als in de Senaat. In de nieuwe regering kreeg ook Lega Nord-leider Umberto Bossi een post, die van Institutionele Hervormingen. Berlusconi richtte zich in zijn buitenlands beleid vooral op de Verenigde Staten en op Rusland. Binnen de Europese Unie raakte hij geïsoleerd door zijn eurosceptische opmerkingen.

Binnenlands voerde Berlusconi zijn agenda voortvarend uit. Er kwam een strengere vreemdelingenwet en de arbeidsmarktwetgeving werd hervormd, hetgeen bedoeld was om de arbeidsmarkt minder rigide te maken.

Zeer omstreden waren maatregelen waarmee bepaalde financiële en administratieve delicten als minder ernstig werden aangemerkt en de verjaringstermijn ervan korter werd. Critici wezen erop dat de premier hier een duidelijk eigen belang bij had. In 2003 nam de Kamer een wet aan die de vijf belangrijkste ambtsdragers juridische onschendbaarheid garandeert gedurende hun ambtstermijn. Hierdoor kon Berlusconi pas na zijn premierschap worden vervolgd voor valsheid in geschrifte en omkoping. Het Constitutioneel Hof verklaarde de wet in 2004 echter ongeldig. Italië nam met een tiental agenten actief deel aan de aanval op Irak in maart 2003, en stuurde later dat jaar een troepenmacht van 3000 manschappen voor humanitaire hulp.

De regering voerde in 2004 belastingverlagingen en enkele andere bezuinigingsmaatregelen door.

In 2004 nam het parlement een nieuwe mediawet aan, die volgens critici de bedrijven van premier Berlusconi zou bevoordelen. Bij lokale verkiezingen in 2004 en 2005 verloor Berlusconi's partij Forza Italia aanzienlijk, waardoor de verhoudingen binnen de regeringscoalitie veranderden en enkele ministersposten anders bezet werden. In 2005 werd het kiesstelsel hervormd: de evenredige vertegenwoordiging, die in 1993 was afgeschaft om de versnippering van het politieke landschap tegen te gaan, werd per 2006 weer ingevoerd.

De regering van Berlusconi was bij de verkiezingen in april 2006 vijf jaar aan de macht geweest, een record in het naoorlogse Italië.

Dat kon niet verhinderen dat de regerende lijstverbinding Huis van de Vrijheden fors verloor, ten gunste van een brede coalitie van vooral linkse oppositiepartijen onder de naam De Unie. Het verschil in stemmen was klein: de Unie behaalde slechts 24 755 stemmen meer dan het Huis van de Vrijheden. President Ciampi liet de leider van de Unie, oud-premier Romano Prodi, een nieuwe regering vormen. Giorgio Napolitano werd in 2006 verkozen tot president. Op 11 april 2006 werd Bernardo Provenzano gearresteerd. Hij werd gezien als de ‘baas der bazen’ van de maffia. In 2007 werden ongeveer vijftig leden van de maffia gearresteerd, onder wie één van de leiders van de Napolitaanse maffia Edoardo Contini. De Italiaanse afdeling van het Wereldnatuurfonds maakte in 2006 bekend dat het milieubeleid van de voorgaande vijf jaren slechter was geworden. Zo werden de regels voor het dumpen van afval versoepeld. © Emmanuel Buchot en Encarta.