Geschiedenis van Istanbul |
| Beelden Istanbul | |
De stad werd op de plaats van het oude Byzantium gebouwd (324–330) op last van Constantijn de Grote, die haar tot hoofdstad van het Romeinse Rijk maakte en naar wie zij spoedig Constantinopel werd genoemd. Na de splitsing van het Romeinse Rijk (395) bleef Constantinopel de hoofdstad van het oostelijk deel van het Romeinse Rijk, later Byzantijnse Rijk. De stad werd door Theodosius II in 413 aanzienlijk naar het westen uitgebreid en voorzien van de thans nog bestaande stadsmuren. |
Tot begin 7de eeuw lagen alle officiële bouwwerken (paleis, senaat, hoofdkerk, hippodroom) geconcentreerd in het zuidoosten van de stad; Comnenen en Paleologen brachten echter het keizerlijke residentiekwartier over naar de noordhoek van de wallen (Blachernae). Oosterse kooplieden kregen sedert ca. 600 een eigen woonbuurt toegewezen op de zuidzijde van de Gouden Hoorn; in de 11de en 12de eeuw verwierven ook de Italiaanse zeesteden (Amalfi, Venetië, Pisa, Genua) er eigen kwartieren; even na 1260 vestigden de Genuezen zich op de overzijde van de Gouden Hoorn, in Galata. Zeker vanaf ca. 700 hoofdzakelijk van Griekse herkomst, vormde de bevolking van Constantinopel steeds een kosmopolitisch geheel: Armeniërs, Russen, Bulgaren, Georgiërs, Arabieren, Turken, West-Europeanen brachten reeds vóór de Latijnse bezetting van 1204 eigen taal, zede en godsdienst binnen in een grotestadsleven, dat |
 |
||
Istanbul Historische Monumenten. Beeld E. Buchot |
|||
echter duurzaam Helleens bleef. Het bevolkingscijfer is moeilijk te schatten: de voorgestelde getallen schommelen voor de 6de tot de 11de eeuw tussen 175 000 en 600 000, ca. 1200 tussen 100 000 inwoners en 300 000 weerbare mannen, in het jaar 1453 zou het cijfer nog slechts 40 000 à 50 000 hebben bedragen. Justinianus I Constantinopel bereikte zijn hoogste bloei onder Justinianus I (527–565), strokend met 's keizers droom van een integraal herstel van het Romeinse Rijk. De stad was het administratieve, religieuze, culturele en commerciële centrum van het rijk (zie voor de godsdienstige betekenis: oecumenisch patriarchaat van Constantinopel). Er was een staatsuniversiteit met bibliotheek en een vermaarde rechtsfaculteit. Constantinopel was van de 7de tot de 11de eeuw wereldmarkt en stapelplaats voor oriëntaalse producten. Daarnaast was het ook een zeer sterke vesting. |
|||
Belegerd door Avaren en Perzen (626), door Arabieren (674–678, 717–718), Bulgaren (813, 913, 924), Russen (860, 907) en Petsjenegen (1090–1091), bezweek de stad pas voor het eerst onder de verwoestende stormloop van de Vierde Kruistocht (1204), maar werd in 1261 door Michael VIII Paleologus vanuit Nicea met Genuese hulp op de Franken en Venetië heroverd; Constantinopel zou nadien echter niet tot zijn vroegere glans herrijzen. Uiteindelijk doelwit van diverse imperialismen (de Bulgaren begin 10de eeuw, de Guiscards van Sicilië 12de eeuw, de Latijnen en Venetië begin 13de eeuw, de Zuid-Italiaanse Anjous ca. 1270, de Serviërs van Stefanus Doesjan ca. 1350, Aragon-Napels ca. 1450) werd Constantinopel ten slotte een buit voor de Osmaanse Turken. Tweemaal reeds hadden dezen tevergeefs gepoogd zich van de stad meester te maken, toen eindelijk Mehmed II haar op 29 mei 1453 veroverde. Dit betekende tevens het einde van het Byzantijnse Rijk. |
De sultan verlegde zijn residentie nu onmiddellijk van Adrianopel (Edirne) naar Constantinopel, dat sedertdien de hoofdstad van het Osmaanse Rijk zou blijven. Kerken werden in moskeeën veranderd. De bevolking werd met Turkse en Slavische elementen aangevuld. De Grieks-Orthodoxe Kerk bleef echter haar vrijheid behouden en de patriarch werd zelfs met het burgerlijk bestuur over de christenen belast. 19e eeuw In de 19de eeuw was Constantinopel enige malen het toneel van bloedige gebeurtenissen. Tijdens de Griekse opstand werd een aantal vooraanstaande Griekse inwoners door fanatieke Turken vermoord; de patriarch werd in de deuropening van zijn kathedraal opgehangen (1821). In 1826 werden naar schatting 15 000 janitsaren op last van de sultan afgeslacht. In 1895 vonden de zgn. Armeense gruwelen plaats (herhaald tijdens de Eerste Wereldoorlog). Na de Turkse nederlaag in de Eerste Wereldoorlog werd de stad bezet door Britse, Franse en Italiaanse troepen (november 1918), die haar pas in okt. 1923 zouden ontruimen. Inmiddels was in 1922 het sultanaat afgeschaft en op 13 oktober 1923 hield Constantinopel officieel op hoofdstad van Turkije te zijn. Het bleef nog residentie van de kalief tot in april 1924 ook deze waardigheid werd afgeschaft. De Turkse Republiek verving de oude naam Constantinopel officieel door Istanbul (een verbastering van het Griekse eis tèn polin = naar de stad), een naam die in de 17de eeuw bij de Turkse bevolking in gebruik was gekomen. Sedert 1932 is Istanbul de enig toegelaten naam. "Istanbul"© Schriftelijke door Emmanuel BUCHOT en Encarta |