Op het 8ste congres van de PZPR (februari 1980) werd premier Piotr Jaroszewicz voor het economisch wanbeheer aansprakelijk gesteld en door Edward Babiuch vervangen. Babiuch was gedwongen op 1 juli 1980 grote verhogingen van de levensmiddelenprijzen door te voeren. Dit leidde tot een stakingsgolf door heel Polen. Het centrum van de stakingsacties was de Leninwerf in Gda?sk. Meer dan 300 bedrijven hadden hier een gezamenlijk comité gevormd, dat op 21 augustus onder leiding van Lech Wa?esa onderhandelingen begon met een regeringsdelegatie onder leiding van vicepremier Mieczys?aw Jagielski. Op 31 augustus kwam het Akkoord van Gda?sk tot stand, waarin de Poolse regering de oprichting van vrije vakbonden, een nieuwe wet op de censuur, economische hervormingen, de uitzending van de heilige mis zondags over de radio en vrijlating van politieke gevangenen toestond, en de nieuwe vakbond Solidarno?? (Solidariteit) de leidende rol van de communistische partij in de staat erkende. Solidariteit (waarbij zich meer dan 10 miljoen Poolse werknemers aansloten) moest echter voor de realisering van het Akkoord van Gda?sk in zijn totaliteit hard vechten, waarbij er soms van stakingen sprake was die de hele economie van het land plat legden.

De Poolse partijleiding, waarin Gierek op 6 september werd opgevolgd door Stanis?aw Kania en Babiuch door Józef Pi?kowski, werd in haar aanvankelijk afwijzende houding gesterkt door de zusterpartijen in de Sovjet-Unie, Tsjechoslowakije en de Duitse Democratische Republiek. Pas begin 1981 kwam de meerderheid van de Poolse partijleiding, waarin generaal Wojciech Jaruzelski Pi?kowski als premier had vervangen (oktober 1980), tot de conclusie dat Polen niet langer zonder de medewerking van Solidariteit te regeren viel en dat men alleen gezamenlijk de grote economische problemen kon oplossen. De erkenning van de boerenvakbond in april 1981 was een nieuw bewijs van dat inzicht van de partijtop. Op het in juli 1981 gehouden partijcongres werd de lijn-Kania bevestigd; Kania werd als secretaris-generaal herkozen, deze keer voor het eerst door het congres (tevoren gebeurde dat door het Centraal Comité).

Intussen bleef Solidariteit sterke druk uitoefenen op de sociaaleconomische politiek van de regering, o.m. door middel van stakingen. In de gehele conflictueuze periode speelde de rooms-katholieke kerk een bemiddelende rol.

In oktober 1981 moest Kania plaatsmaken voor Jaruzelski. Op 13 december 1981 kondigde het militair gezag de staat van beleg af, niet in de laatste plaats om een inval van de Sovjet-Unie te voorkomen. Er werd een Militaire Raad voor de Redding van het Vaderland (PRON) opgericht, vakbondsactiviteiten werden verboden en meer dan duizend vakbondsactivisten en dissidenten, onder wie Wa?esa, werden geïnterneerd. Enige leiders van Solidariteit zetten het verzet ondergronds voort, onder meer door de publicatie van illegale tijdschriften, zoals Tygodnik Mazowsze en Wola. In november 1982 kwam Wa?esa weer op vrije voeten; in december werd de staat van beleg opgeschort. De toekenning van de Nobelprijs voor de vrede aan Wa?esa was een steun in de rug voor Solidariteit en haar verzet tegen de staat van beleg. In oktober 1984 werd de oppositionele priester Jerzy Popieluszko vermoord door leden van de geheime politie. In september 1986 kondigde de regering voor vrijwel alle politieke gevangenen amnestie af. Zij weigerde echter onderhandelingen te openen met Solidariteit. Pas na stakingen in mei en augustus 1988 opende de regering het overleg met zijn leider, Lech Wa?esa.

Lech Wa?esa

In oktober werd premier Zbigniew Messner opgevolgd door Mieczyslaw Rakowski. Het overleg tussen de regering en Solidariteit mondde uit in een rondetafelconferentie (februari–april 1989), een voorbeeld dat door een aantal andere Oostbloklanden gevolgd zou worden. Een en ander moet worden gezien tegen de achtergrond van de stormachtige ontwikkelingen in de Sovjet-Unie, waar sinds de ambtsaanvaarding van Michail Gorbatsjov als partijleider in maart 1985 een politiek van perestrojka (herstructurering) en glasnost (openheid) werd gevoerd. In Polen resulteerden de onderhandelingen in een akkoord dat voorzag in de legalisering van Solidariteit, invoering van het recht van vrijheid van meningsuiting en de vorming van politieke organisaties.

Jerzy Popieluszko

Bovendien sprak het akkoord over staatkundige hervormingen, zoals de instelling van een tweekamerstelsel en vergroting van de bevoegdheden van de president, en over het in ere herstellen van de vrijemarktprincipes in de Poolse economie. "Polen," © Schriftelijke door Emmanuel BUCHOT en Encarta

Tilpasset søgning