De profane architectuur toonde zich moderner dan de religieuze, hetgeen o.m. blijkt uit het in 1544 door Pierre Lescot ontworpen Hôtel Carnavalet, dat de gotische vormen van het Hôtel de Cluny in zuiver renaissancistische vertaalt, maar dat voor het overige in geen enkel opzicht meer herinnert aan de voorbije stijl, zoals dat ook het geval is met de sculpturale versieringen door Jean Goujon. Lescot en Goujon zijn grote namen in de Parijse renaissance. Zij werkten ook mee aan de Fontaine des Innocents (1547–1549) en aan de herbouw van het Louvre (begonnen 1546). Daarna volgden de Tuilerieën, vanaf 1563 in opdracht van Catharina de Médici gebouwd door Philibert Delorme (1510–1570), classicistischer van stijl dan het werk van Lescot (in 1871 verloren gegaan). Dit classicisme vond in Parijs een vruchtbare voedingsbodem. Onder Hendrik IV uitte het zich nog ingetogen in de verbouwing van de Place des Vosges (1607–1612) in een typische architectuur die baksteen met natuursteen combineert, hetgeen ook geldt voor de Place Dauphine (1607).

Rond 1615 ontving Salomon de Brosse van Maria de Médici de opdracht voor haar een paleis te bouwen dat herinneren zou aan haar ouderlijke woonstee, het Palazzo Pitti te Florence; het resultaat, bekend als het Luxembourg (thans zetel van de Senaat), werd een compromis tussen Italiaanse en Franse architectuur.

Lodewijkstijlen

Tijdens de regering van Lodewijk XIII werd Le Marais de stadswijk waar de adel zich bij voorkeur vestigde om er zijn prachtvolle paleizen te bouwen, die de inleiding vormden op de stijl van Lodewijk XIV. De Italiaanse invloed deed zich ook gevoelen op het terrein van de kerkelijke bouwkunst: een eerste bescheiden koepel verrees op de viering van de St-Joseph-des-Carmes, die het schema van de Romeinse Gesù in het klein nabootste.

Talrijke andere volgden: de jezuïetenkerk St-Paul-St-Louis (1627–1641), de kerk van de Sorbonne (1635; J. Lemercier), de Val-de-Grâce (ca. 1667 voltooid door G. le Duc). Vooral de laatstgenoemde imiteerde duidelijk de koepel van de St.-Pieter te Rome. Tijdens de regering van Lodewijk XIV ontstond een reeks belangrijke monumenten. Het Louvre werd uitgebreid en tussen 1671 en 1676 kwam naar plannen van Libéral Bruant het immense Hôtel des Invalides tot stand, later door J.H. Mansart verrijkt met de zgn. Dôme des Invalides (1693–1706), een van de hoogtepunten van de Franse architectuur. Franse versies van klassieke gegevens zijn de Porte Saint-Denis (1672; Blondel) en de Porte Saint-Martin (1674; Bullet), die het motief van de triomfboog nieuw leven inbliezen. Het voorbeeld van de Place des Vosges vond navolging in de Place des Victoires (1685; Mansart) en de Place Vendôme (1685–1720; Boffrand en Mansart). Vrijwel alle bekwame architecten van die tijd (Mansart, Bruant, Boffrand, Gittard, Bullet, Robert de Cotte) kregen opdrachten voor het bouwen van de zgn. hôtels, waarvan te vermelden zijn het Hôtel de Soubise en het Hôtel de Rohan (ca. 1705; Pierre-Alexis Delamair), waarin thans de Archives Nationales zijn ondergebracht. De huidige ambtswoning van de Franse president, het Elysée, werd gebouwd in 1718.

De gemeenlijk naar Lodewijk XVI genoemde stijl vigeerde in feite al tijdens de regering van diens voorganger.

Place des Vosges in Parijs. Beeld E. Buchot

De voornaamste vertegenwoordiger van de stijl was Ange-Jacques Gabriel (1698–1782), die o.m. de beide paleizen aan de noordzijde van de Place de la Concorde (het Hôtel Crillon en het huidige Ministère de la Marine) en de École Militaire bouwde. De kerkelijke architectuur bereikte rond 1756 een hoogtepunt in de afbouw van de façade van de St-Sulpice door J.-N. Servandoni (1695–1766), bestaande uit twee open colonnades, beneden Toscaans en boven Korinthisch. Van groot belang was ook de bouw van de Ste-Geneviève (1764–1790, thans Panthéon geheten), waarin de ontwerper Soufflot de rijzigheid van de gotiek wilde paren aan de zuiverheid en de pracht van de antieke architectuur. © Schriftelijke door Emmanuel BUCHOT en Encarta.

Tilpasset søgning