New York : Bouwkunst |
| Beelden Verenigde Staten |
|
Mede door de brand van 1835 in Lower Manhattan zijn er weinig oude gebouwen in New York. Uit de Hollandse koloniale periode (1624–1644) is slechts zeer weinig bewaard gebleven, w.o. het Dijckman House (Manhattan) en het Coe House (Brooklyn). Beduidend meer gebouwen dateren uit de Engelse tijd (1644–1776). Fraunces Tavern ten zuiden van Wall Street dateert uit 1719 (deels museum). Saint Paul's Chapel (1764–1794) is het oudste openbare gebouw van Manhattan, gebouwd door MacBean, op de hoek van Broadway en Versey Street, met interieur naar het voorbeeld van Saint Martin-in-the Fields in Londen; beroemd is de rococokansel met uit hout gesneden decoratie in de vorm van struisvogelveren. In Washington Heights bevindt zich, uit dezelfde periode, Jumel Mansion, eens (1776) het hoofdkwartier van George Washington, thans museum. Saint Marks's-in-the-Bowerie (1799) is gebouwd op de fundamenten van een kapel van Peter Stuyvesant. |
De City Hall (1811), naar ontwerp van Mangen en Macomb, is in neo-Franse renaissancestijl. Trinity Church (1846, Richard Upjohn) was eertijds het hoogste gebouw van de stad (85 m), maar wordt nu geheel overschaduwd door de bankgebouwen van Wall Street; op de kleine begraafplaats liggen vele bekende persoonlijkheden uit de 18de en 19de eeuw. Saint Patrick's Cathedral (1858–1910) aan Fifth Avenue is de kathedraal van de aartsbisschop van New York, naar het voorbeeld van de Dom van Keulen gebouwd; bekend zijn o.a. de grote rozet (middellijn 3,6 m) en het gouden hoofdaltaar. Andere bekende kerken zijn Saint Bartholomew's (50th Street, 1918, Neobyzantijns), Saint Thomas (53rd Street; neogotisch) en de neogotische Cathedral of Saint John The Divine (New York Cathedral, begonnen 1892) in Morningside Heights aan de Amsterdam Avenue. Vooral na de Amerikaanse Burgeroorlog werd veel gebouwd, zoals de eerste grote brug (Brooklyn Bridge). |
![]() |
|
Foto van Manhattan. Beeld E. Buchot |
||
De grootste bouwactiviteit kwam echter toen het door verbeteringen aan de in 1857 uitgevonden lift en door de verworvenheden op het gebied van ijzerconstructies mogelijk werd in de hoogte te bouwen. De eerste wolkenkrabber in New York was het Flatiron Building bij Madison Square (1902; door D.H. Burnham), een naar voorbeeld van de Italiaanse palazzi met behulp van staalconstructies opgetrokken gebouw met 20 etages. In 1913 bereikte het Woolworth Building (1908–1913; door C. Gilbert) bij Wall Street, opgetrokken in Victoriaans-classicistische stijl, 60 etages (242 m), in 1930 het Chrysler Building (Midtown) 77 etages (313 m), in 1931 het Empire State Building (Midtown) 102 etages (448 m inclusief de televisiemast). De hoogbouw heeft het stadsbeeld van New York volkomen veranderd. M.n. sinds de jaren vijftig verrezen vele wolkenkrabbers in de Internationale Stijl. |
||
De beste voorbeelden hiervan zijn wel het destijds spraakmakende Seagram Building (1956–1958) door Ludwig Mies van der Rohe aan Park Avenue en het er tegenover gelegen Lever House (1950–1952) door G. Bunshaft (Skidmore, Owings and Merrill of Chicago). Een variant van de nieuwe stijl was de aanleg van grote gebouwencomplexen, waar de hoogbouw wordt afgewisseld door pleinen (plaza's), groenstroken en soms openbaar toegankelijke binnenpleinen, waar opvallende sculpturen verschenen. De voorloper hiervan was wel het Rockefeller Center (1931–1947; door W.K. Harrison), later gevolgd door het Chase Manhattan Bank Building (1961) aan Wall Street, met verzonken plaza's van Isamu Noguchi (1964; sculptuur Four Trees [1972] van J. Dubuffet), het Ford Foundation Building (1963; door K. Roche en Dinkeloo) en het Citicorp Center (1973–1978; door H. Stubbins). Een geheel glazen façade treft men aan bij de United Nations Plazas (1969–1976; Roche en Dinkeloo). |
In latere, onder invloed van het postmodernisme verrezen bouwwerken verschijnen elementen uit zowel historische als de modernste bouwstijlen varianten op de glasarchitectuur worden gevormd door het AT&T Building (1978–1982; door Philip Cortelyon Johnson en Burgee) en Lexington Avenue (1983–1988; H. Jahn). De enigszins afzijdig gelegen tweelingwolkenkrabbers van het World Trade Center (1966–1973; door M. Yamazaki;), in Lower Manhattan, telden 110 verdiepingen. Zij werden verwoest in bij de aanslagen van 11 september 2001. Op de leeg gekomen plek (‘Ground zero’) zal een nieuw complex verrijzen van architect Libeskind. Het bestaat uit vijf torens en een pijlvormig gebouw van 541 m hoogte. De Nederlandse tuinarchitect Piet Oudolf kreeg de opdracht een park ter nagedachtenis van de slachtoffers te ontwerpen. "New York" © Schriftelijke door Emmanuel BUCHOT en Encarta |