Beelden India

Vanaf 1991 voerde India, onder meer onder invloed van veranderingen in de Sovjet-Unie, het gelijktijdig wegvallen van de Sovjethulp aan India en de snelle economische expansie van Zuidoost-Aziatische landen, een meer liberaal economisch beleid. De centrale planning werd verminderd en industriële ontwikkeling werd in handen van de particuliere sector gelegd.

In december 1992 sloopten extremistische hindoes de 16de-eeuwse Babarmoskee in Ayodhya en richtten op dezelfde plaats een hindoetempel op. Bij de gewelddadigheden tussen hindoes en moslims die daarop volgden, vielen in heel India meer dan 1200 doden. In Kashmir, waar al decennialang onafhankelijkheidsstrijders actief waren, was het in de eerste helft van de jaren negentig zeer onrustig. Internationaal nam de kritiek toe op het optreden van het Indiase leger in Kashmir.

De regering ging voort op de weg van liberalisering van de economie, zij het dat ook in 1994 de resultaten nog niet merkbaar waren. In 1995 werd het liberaliseringsbeleid wat afgezwakt. De neerwaartse trend van de Congrespartij die eind 1994 duidelijk werd met enkele zware nederlagen in deelstaatverkiezingen, werd in 1995 gecontinueerd, ook in gemeenteraadsverkiezingen. In mei 1995 werd een nieuwe Congrespartij gevormd die zich verzette tegen de liberalisering en de groeiende polarisatie. Bij de parlementsverkiezingen van april en mei 1996 leed de regerende Congrespartij, gedemoraliseerd door interne twisten en corruptieschandalen, de zwaarste nederlaag uit haar geschiedenis. De betrekkelijk onbekende Deve Gowda van het Verenigd Front, een losse coalitie van dertien linkse en regionale partijen, werd tot premier benoemd. Tal van corruptieschandalen waren er de oorzaak van dat ex-premier Rao in 1996 aftrad als voorzitter van de Congrespartij. Hij werd opgevolgd door de 80-jarige Sitaram Kesri, die in april 1997 premier Deve Gowda ten val bracht. Diens regering kwam in praktisch ongewijzigde samenstelling terug, nu geleid door Inder Gujral. Ook hem was geen lang premierschap gegund. In maart 1998 vroeg president Narayanan – de eerste ‘onaanraakbare’ (zie kaste [culturele antropologie]) die het tot dit hoge ambt bracht door in juli 1997 Dayal Sharma op te volgen – de leider van de nationalistische hindoepartij BJP, Atal Behari Vajpayee, een nieuw kabinet te vormen. Kesri trad in maart 1998 af als leider van de Congrespartij ten gunste van Sonia Gandhi, de weduwe van de in 1991 vermoorde premier Rajiv Gandhi.

India vandaag. Beeld E. Buchot

Eveneens in maart 1998 riep de Pakistaanse premier Nawaz Shamir zijn Indiase collega Vajpayee op de dialoog tussen beide landen te hervatten. Herhaaldelijk beloofde de regering het liberaliseringsbeleid voort te zetten, maar de meeste wetten en privatiseringen werden door de sterke linkervleugel in het parlement tegengehouden.

Op 11 en 13 mei 1998 voerde India in de woestijn in Rajasthan vijf ondergrondse kernproeven uit. Na een kernproef in hetzelfde gebied in 1974 had India geweigerd het Non-Proliferatieverdrag te tekenen omdat dit de ongelijke machtsverhoudingen in de wereld zou bevestigen. Bij haar aantreden eerder in het jaar kondigde de nieuwe BJP–regering aan een stap verder te willen gaan en het eenzijdig aangekondigde moratorium te zullen herzien. De kernproeven werden vooraf gegaan door militante taal ten opzichte van China en Pakistan. De jubelstemming bij de aanhangers van de regering duurde niet lang. Pakistaanse kernproeven enkele weken later maakten een einde aan de Indiase superioriteit en de door de westerse landen afgekondigde sancties brachten eind 1998 India ertoe aan te kondigen het kernstopverdrag te zullen ondertekenen. Na de kernproeven verslechterde de verhouding tussen India en Pakistan verder. De landen overlegden wel over maatregelen om de betrekkingen te verbeteren. Het eerste bezoek van een Indiase premier aan Pakistan in tien jaar werd tevens het begin van de eerste directe busverbinding tussen beide landen, toen premier Vajpayee met zijn gevolg als erepassagiers de eerste busrit van Delhi naar Lahore meemaakten. Tijdens de daarop volgende topontmoeting met de Pakistaanse premier Nawaz Sharif werd afgesproken maatregelen te nemen om de kans op ongelukken met kernwapens te verkleinen. Het gemeenschappelijke slotcommuniqué dat de naam de Verklaring van Lahore kreeg, was echter weinig concreet

Dagelijks leven in India. Beeld E. Buchot

en het probleem van Kashmir werd als een heet hangijzer vooruitgeschoven.

Enkele maanden na de Verklaring van Lahore ontstond bij de bestandslijn in Kashmir een oorlogssituatie. India begon op 8 mei 1999 een massaal offensief tegen wat het noemde door Pakistan getrainde en gestuurde infiltranten. Wekenlang werd er gevochten om het bezit van enkele besneeuwde bergtoppen. Pakistan verklaarde dat het ging om opstandelingen uit Kashmir die slechts morele en diplomatieke steun kregen, maar na een bezoek aan de Amerikaanse president Clinton riep premier Sharif de islamitische strijders op zich terug te trekken. Enkele dagen later gaf legerchef Musharraf toe dat zich ook Pakistaanse patrouilles aan de Indiase kant van de demarcatielijn bevonden. Op 17 juli trokken de laatste patrouilles zich terug. In Kashmir zelf bleef het ondanks de grensincidenten relatief rustig. Bij aparte schietpartijen kwamen het hele jaar door, ongeveer honderd mensen om het leven.

Omdat de regering van Vajpayee bij een vertrouwensvotum geen meerderheid kreeg en pogingen om alsnog een parlementaire meerderheid voor de regering te creëren mislukten, schreef de president nieuwe verkiezingen uit, voor de derde maal sinds 1996. Deze vonden in september en oktober 1999 plaats en verliepen over het algemeen rustig. De opkomst was met nauwelijks 55% echter bedroevend laag. Sonia Gandhi, die namens de Congrespartij kandideerde, werd in 2 kiesdistricten verkozen.

Indiase architectuur. Beeld E. Buchot

Haar Congrespartij werd de tweede grootste partij. De communistische CPI(M) werd derde. De BJP, de grootste partij aan het hoofd van de Nationale Democratische Alliantie, een monsterverbond van twintig partijen, kon haar positie enigszins verbeteren. Vajpayee werd opnieuw beëdigd als minister-president. Emmanuel Buchot en India.gov