Foto's van Cambodja

Voordat dit verdrag echter werd geratificeerd erkende Norodom, wiens kroningsattributen zich in Bangkok bevonden en die dus als vuistpand voor de Thais dienden, de Thaise suzereiniteit. Kort na zijn kroning (1864) stond hij de provincies Siem Reap, Sisophon en Battambang aan Thailand af in een verdrag dat in 1867 door Napoleon III van Frankrijk werd geratificeerd.

In feite paaiden de Fransen de Thais hiermee om hen te doen berusten in het verdrag van Oudong. In 1884, toen de Fransen elders in Indo-China de handen vrij kregen, dwongen zij Norodom tot deelname in een douane-unie met Annam en Cochin-China. Cambodja was nu een Franse kolonie. Norodom stierf in 1904.

Franse druk maakte dat niet zijn zoon, doch zijn broer Sisowath, die indertijd de Fransen in de strijd tegen Si Votha had geholpen, tot vorst werd gekroond. In 1907 sloot Frankrijk met Thailand een verdrag op grond waarvan Siem Reap, Battambang en Sisophon weer tot Khmergebied werden. Op den duur kon men ook in Cambodja de kiemen van een nationalistische beweging waarnemen (zie nationalisme). De pionier hiervan was Son Ngoc Thanh, een adept van een van de boeddhistische scholen. In 1937 richtte hij het blad Nagaravatha op, waarin hij opkwam voor meer zelfstandigheid ten aanzien van Frankrijk.

Hij was niet afkerig van Japanse steun toen Japans expansieplannen in Zuidoost-Azië duidelijk aan de dag traden. Voor Cambodja was hiervan een symptoom het grensoorlogje dat de Thais begin 1941 tegen de Fransen begonnen en waarin Japan bemiddelde. Deze bemiddeling zorgde ervoor, dat de Thais de gebieden die zij in 1907 aan Frankrijk hadden moeten afstaan weer terugkregen. In het kader van de Pacific-oorlog bezetten de Japanners kort hierop geheel Indo-China zonder voorshands het Franse ‘neutrale’ gezag hier aan te tasten. Geleidelijk begonnen zich in Cambodja twee stromingen af te tekenen. Koning Norodom Sihanouk, die in 1941 de troon had bestegen, en zijn feodale omgeving stonden een oriëntatie op Frankrijk voor, Son Ngoc Thanh en zijn mensen waren nationalisten en genoten heimelijke steun van de Japanners.

In 1942 werd Son Ngoc Thanh na een boeddhistische demonstratie tegen de Fransen gedwongen naar Bangkok te vluchten. Vandaar verdween hij naar Japan. In de nacht van 9 op 10 maart 1945 zetten de Japanse troepen het Franse gezag in Indo-China af. In mei daaropvolgend keerde Son Ngoc Thanh naar zijn land terug nadat Norodom Sihanouk de onafhankelijkheid van Cambodja had geproclameerd. Son werd nu minister van Buitenlandse Zaken. In augustus 1945 zette hij een staatsgreep op touw. Koning Norodom trad af als premier en benoemde Son in deze functie. Bij de komst van de geallieerde troepen in Phnom Penh werd deze echter gearresteerd.

Op 7 januari 1946 werd een Frans-Cambodjaanse modus vivendi ondertekend volgens welke Cambodja een autonome staat binnen de Franse Unie zou blijven. De meer radicale elementen in het land begonnen zich in het noorden te concentreren, waar zich guerrilla-eenheden vormden, de Khmer-Issarak. Uiteindelijk kwam de leiding van deze beweging in Bangkok terecht, dat er alle belang bij had om haar te steunen, omdat het de in 1941 verkregen gebieden wenste te behouden. Dit lukte niet, want in 1946 kreeg Cambodja op grond van de Vrede van Washington Siem Reap, Sisophon en Battambang terug. In 1947 werd amnestie voor de Issaraks afgekondigd. Velen van hen keerden terug. Zij konden aldus deelnemen aan de eerste verkiezingen voor een Beraadslagende Vergadering.

De strijd ging hierbij in wezen tussen de ‘liberalen’, d.w.z. aanhangers van de koning, en de ‘democraten’, volgelingen van prins Youthevong, wiens idealen overeenkwamen met die van Son Ngoc Thanh en de Issaraks. De democraten kregen 50 zetels, de liberalen 16. De koning octrooieerde in 1947 een grondwet. In 1949 ratificeerde Frankrijk deze constitutie binnen het kader van een verdrag, waarbij Cambodja de jure tot onafhankelijke staat werd verklaard. "Cambodja" © Schriftelijke door Emmanuel BUCHOT en Encarta.